Niekończąca się opowieść o cholesterolu rozpoczęła się na początku XX wieku.
W 1912r. Aniczkow i Chałatów wykazali, że wywołuje on miażdżycę. W 1948 r. przeprowadzono Badanie Framingham mające na celu określenie związku pomiędzy cholesterolem a zawałem serca. Także Badanie Siedmiu Krajów miało zidentyfikować go jako głównego winowajcę wczesnego rozwoju miażdżycy i powstającego na jej tle zawału serca. Opowieść trwa nadal. A o jej wadze może
zaświadczyć 11 przyznanych Nagród Nobla w dziedzinie chemii i medycyny za prace związane z cholesterolem.

O miażdżycy każdy z nas zapewne wie, że pozostaje ona w związku z wysokim stężeniem cholesterolu we krwi i prowadzi do zwężania naczyń krwionośnych, co utrudnia przepływ krwi. Wśród przyczyn śmierci jest swoistą „szarą eminencją” - z jej powodu statystycznie umiera co trzecia osoba, ponieważ miażdżyca leży u podłoża chorób serca, udarów mózgu i nadciśnienia tętniczego. Jest tak często występującą chorobą układu krążenia, iż niektórzy niesłusz­nie uważają ją za naturalny efekt starzenia się organizmu. Tymczasem prawda bywa zupełnie inna. Zmiany w ścianach tętnic obserwowano już u rocznych dzieci, chociaż blaszki miażdżycowe najczęściej pojawiają się ok. 30.-35. roku życia, a postawiona w starszym wieku diagnoza jest tylko skutkiem statusu quo, a nie przyczyną. Tak więc miażdżycy można się „nabawić” w równym stopniu, jak jej zapobiegać, o czym mowa będzie poniżej.
Skleroza tętnic
Miażdżyca bywa inaczej określana arteriosklerozą, czyli stwardnieniem tętnic. Nazwa bierze się stąd, iż ta przewlekła i postępująca choroba prowadzi do uszkodzenia ścian naczyń, głównie na skutek odkładania się w nich substancji tłuszczowych i wapnienia (kalcyfikacji). Zmia­ny miażdżycowe najczęściej dotyczą aorty - największej tętnicy ludzkiego ciała wychodzącej bezpośrednio z serca.
tętnic mózgowych, nerkowych oraz zaopatrujących w krew kończyny dolne. Uszkodzenie naczyń nóg powoduje ich silne bóle w trakcie poruszania się, a ostre niedokrwienie może spowodować pojawienie się owrzodzen, nie wykluczają^ także gangreny. Z kolei miażdżyca naczyń wieńcowych (zaopatrujących w krew mięsień serca) jest przyczyną choroby niedokrwiennej (zwanej też wieńcową), której powikłaniami są różnego rodzaju arytmie i zawał mięśnia sercowego.
Atak
Każda tętnica ma „wyściółkę” zbudowaną z komórek śródbłonka. Komórki te produkują wiele substancji, które odgrywają niezwykle ważną rolę w utrzymaniu prawidłowych funkcji naczynia. Wyściółka powinna być gładka, co sprawia, że naczynie jest dobrze chronione od wewnątrz. Wszystkie czynniki, które w jakikolwiek sposób uszkadzają tę delikatną warstwę, mogą przyczynić się do rozwoju miażdżycy. Tymi czynnikami aktywnie uszkadzającymi tętnice mogą być:
choroby zakaźne,
leki,
nadciśnienie,
promieniowanie,
wolne rodniki (powstałe w wyniku działania toksyn - pe­stycydów, insektycydów. dvmu tytoniowego i alkoholu)

W momencie „ataku” jakiegoś czynnika na ścianę na­czynia, organizm automatycznie próbuje naprawić szkody i w tym celu wyzwala substancje chemiczne, które przycią­gną w uszkodzone miejsce specjalne płytki krwi, komórki tworzące tkankę bliznowatąi składniki odżywcze. Jednym z tych składników są cząsteczki cholesterolu - obecnego wszakże w prawie każdej komórce ciała. Wszystkie te składniki mieszają się tworząc nieregularną „łatę” w ścianie naczynia, która rośnie i przyciąga przepływające cząstki cholesterolu oraz płytki krwi.
Kiedy defensywa przechodzi w autodestrukcję
„Łatające” działanie m.in. cholesterolu powinno się zakoń­czyć w momencie naprawienia „szkody”. Niestety, tak się nie dzieje. Pobierające cholesterol komórki fagocytujące pobie­rają go także wówczas, kiedy omoc już nie jest potrzebna, co doprowadza do odkładania się cholesterolu i przeobraże­nia komórek fagocytujących w komórki piankowate. Skutkiem zmniejszenia uszkodzenia jest nie tylko fakt powstania w naczyniu nowej tkanki, ale także powstania na tej tkance drobnych guzków i zbliznowaceń, do których „przylepiają się” kolejne leu­kocyty i cząstki cholesterolu. Ostatecznie wykształcają one płytkę miażdżycową, zwężają­cą światło tętnicy. Po pewnym czasie blaszka miażdżycowa uniemożliwia przepływ krwi, ^^dcinając tym samym tkanki
d tlenu i składników odżyw­czych. Płytka może się także oderwać i przemieszczać, co jest tym groźniejsze, że potrafi zablokować węższy odcinek tętnica. Taką wędrującą blasz­kę określa się mianem „za­krzepu”, natomiast jeśli „za­pcha” ona światło naczynia, mówimy wówczas o czopie zatorowym. Zamknięcie tętni­cy zaopatrującej w krew takie narządy, jak mózg czy serce, może mieć bardzo groźne dla życia konsekwencje. Inaczej wygląda sprawa nerek i wą­troby - jeśli tam dojdzie do częściowego niedokrwienia, pozostała część narządu po­trafi funkcjonować normalnie, co nie zmienia jednakże faktu
Cholesterol -> miażdżyca - związek przyczynowo-skutkowy
Ogólnie rzecz ujmując, miażdżyca związana jest z odkła­daniem się w ścianach tętnic krążącego we krwi cholesterolu. I o ile cel jest „szlachetny” (naprawa uszkodzonego naczy­nia), o tyle niekontrolowana pomoc - opłakana w skutkach, o czym mowa była powyżej. Odkładanie się cholesterolu w ścianach tętnic jest tym większe, im wyższe jest jego stę­żenie we krwi. Pożądany poziom cholesterolu nie powinien przekraczać 5,2 mmol/l (w starych jednostkach: 200 mg/dl), a powyżej 6,5 mmol (250 mg/dl) rośnie zależność śmiertel­ności od poziomu cholesterolu. Przenikaniu cholesterolu do ściany tętnic wybitnie sprzyja wysokie ciśnienie krwi, dla­tego też wiadomo, iż nadciśnienie tętnicze zwiększa ryzyko wystąpienia zawału serca. Szybszą absorpcję cholesterolu
zauważa się także u osób palących, jako że tytoń jest czyn­nikiem uszkadzającym tętnice. Najczarniejszy scenariusz pojawia się wówczas, kiedy u jednej osoby obserwuje się współistnienie kilku czynników ryzyka.
Badania ostatnich lat unaoczniły przeciw­stawne działanie dwóch frakcji cholesterolu - „dobrego” HDL i „złego” LDL, który ze szczególną łatwością przenika do ściany naczynia i ze szczególną łatwością podlega procesowi utleniania. Najbardziej złośliwy jest choleste­rol utleniony, a obok niego - utlenione kwasy tłuszczowe, jakie towarzyszą cholesterolowi w surowicy. Do owego szkodliwego utleniania nierzadko sami się przyczyniamy podgrzewając w trakcie smażenia potraw tłuszcz i zawarty w produktach spożywczych cholesterol.
Złośliwiec LDL
Po spożyciu smażonego produktu poziom utlenionego cholesterolu i utlenionych kwasów tłuszczowych w surowicy wzrasta. Utlenianie może następować w surowicy także sa­moistnie, kiedy spożycie antyoksydantów (głównie witamin E i C oraz karotenu) jest niewystarczające. Wiadomo bowiem, iż te witaminy chronią tłuszcze przed utlenianiem.
HDL-obrońca
W przeciwieństwie do szkodliwego działania swojego „kolegi” LDL, HDL chroni tętnice przed rozwojem miaż-
dżycy. Transportuje on bowiem odkładający się w ścianach naczyń cholesterol do wątroby, gdzie zostanie rozłożony na kwasy żółciowe. Dlatego też dobre wyniki badań to takie, które potwierdzają wysoki poziom frakcji HDL w surowi­cy krwi, a wysoki poziom HDL definiuje się powyżej 1,5 nimol/1. Wówczas zawał serca nie powinien stać się naszym udziałem.
Miażdżyca jest „reformowalna” i może się cofnąć
To prawda. I wcale nie chodzi tu o ciężkie terapie farma­kologiczne. Miażdżyca jest bowiem procesem i jak każdy proces może wykazywać tendencje do cofania się. Wyniki przeprowadzonych badań ściśle określiły czynniki sprzyjające odkładaniu się cholesterolu w ścianach naczyń i związanej z tym faktem miażdżycą:
dieta wysokotłuszczowa,
palenie papierosów,
fizyczny „zastój”, brak aktywności ruchowej,
nadwaga,
stres.
Daleko idące zmiany stylu życia potrafią spowodować regresję nawet zaawansowanej miażdżycy tętnic wieńcewych już po roku. Zawsze trzeba wierzyć w to, że eliminacja „czynników ryzyka”, albo nawet sama z nimi walka, potrafi poprawić stan naszego zdrowia. A przede wszystkim należy odrzucić obawę przed diametralną zmianą przyzwyczajeń i dziarsko iść na pomoc własnym tętnicom.